Με τα σουπερμάρκετ πτυχίων δεν επαρκούν, δυστυχώς, απαντήσεις του τύπου «με ένα άρθρο και έναν νόμο»
Τοποθετήθηκα από την αρχή και με σαφήνεια ενάντια σε αυτό που η κυβέρνηση ονόμασε «μη κρατικά πανεπιστήμια». Γιατί δεν επρόκειτο ούτε για σοβαρές επενδύσεις με ερευνητικό και ακαδημαϊκό χαρακτήρα, ούτε για τον ερχομό μεγάλων πανεπιστημίων του εξωτερικού για συνεργασίες με εγχώρια δημόσια πανεπιστήμια που θα αναβάθμιζαν συνολικά το ακαδημαϊκό τοπίο στη χώρα μας.
Αντιθέτως, αυτό που μεθόδευσε η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας και του Κυριάκου Μητσοτάκη, ήταν πολύ κοντά στη λογική της «αρπαχτής». Δηλαδή, ιδρύματα χωρίς μεγάλο ακαδημαϊκό κύρος, «πιστοποιημένα» μέσα από διαδικασίες που έβαζαν τον πήχη όσο πιο χαμηλά γίνεται, και χρηματοδοτημένα από funds που απλώς θέλουν να βγάλουν κέρδος αδιαφορώντας για την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Ακόμη περισσότερο, με εξόργιζε και με εξοργίζει ότι η κυβέρνηση δεν προσπάθησε να φέρει αυτά τα ιδρύματα για να λειτουργήσουν συμπληρωματικά προς τα δημόσια πανεπιστήμια, αλλά αντιθέτως προσπάθησε και προσπαθεί συνειδητά να χτυπήσει τα δημόσια ΑΕΙ, ώστε να δημιουργήσει «χώρο» για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Κοντολογίς: έφερε τα ιδιωτικά για να πλήξει τα δημόσια και γι’ αυτό έφτιαξε ένα πλαίσιο κομμένο και ραμμένο στα μέτρα των κερδοσκοπικών funds και των εμπόρων πτυχίων.
Δεν είναι τυχαίο έτσι ότι π.χ. την ώρα που η κυβέρνηση είχε αρνηθεί να ιδρυθεί άλλη νομική σχολή σε δημόσιο πανεπιστήμιο, επικαλούμενη τον κίνδυνο πληθωρισμού πτυχιούχων νομικής (άρα και δικηγόρων), δεν είχε κανένα απολύτως πρόβλημα να επιτρέπει στα ιδιωτικά πανεπιστήμια να ιδρύουν όσες νομικές σχολές θέλουν.
Όλα αυτά διαμόρφωσαν μια απαράδεκτη κατάσταση και η κυβέρνηση απλώς επιδιώκει να κάνει τα πράγματα ακόμη χειρότερα, επικυρώνοντας αυτές τις επιλογές με την αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος.
Γι’ αυτά τα ζητήματα πήρα καθαρή θέση. Όχι γιατί γενικά θέλω «τα πάντα να είναι κρατικά». Αλλά γιατί πουθενά στον κυβερνητικό σχεδιασμό και πρακτική δεν είδα αυτό που πραγματικά θα διαμόρφωνε νέα κατάσταση στον ακαδημαϊκό χάρτη στην Ελλάδα: πραγματικά μη κερδοσκοπικά, μη κρατικά ιδρύματα στηριγμένα σε μεγάλη επένδυση, υψηλού επιπέδου συνεργασίες με ξένα πανεπιστήμια και προφανώς ενταγμένα σε ένα συνολικότερο σχεδιασμό για το τι είδους ανώτατη εκπαίδευση χρειαζόμαστε.
Με αυτή την έννοια αναμένω από οποιαδήποτε κυβέρνηση έρθει και προσπαθήσει να βάλει τη χώρα σε μια τροχιά μεγαλύτερης δικαιοσύνης και περισσότερης δημοκρατίας να κάνει πολύ συγκεκριμένες και βαθιές παρεμβάσεις και στα ζητήματα που αφορούν την ανώτατη εκπαίδευση.
Όμως, θέλω να ξεκαθαρίσω κάτι. Δεν περιμένω από μια τέτοια κυβέρνηση «με έναν νόμο και ένα άρθρο» να γυρίσει τα πράγματα στην κατάσταση πριν τις κυβερνητικές νομοθετικές παρεμβάσεις. Όχι γιατί δεν θα το ήθελα, αλλά γιατί ξέρω ότι δεν γίνεται.
Και αυτό γιατί δεν έχουμε να κάνουμε απλώς με έναν νόμο, αλλά και με μια απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας που επικύρωσε όχι απλώς τη συνταγματικότητα του συγκεκριμένου πλαισίου, αλλά τη δυνατότητα να μπορούν ιδιώτες να ιδρύσουν τέτοια ιδρύματα. Μια απόφαση κακή, κατά τη γνώμη μου, που όμως δημιουργεί τετελεσμένα που δεν μπορούν να αγνοηθούν.
Να το πω απλά: ο τρόπος που το ΣτΕ έγραψε την απόφασή του, σημαίνει ότι και να έρθει μια κυβέρνηση και να πει «κλείνω τα ιδιωτικά πανεπιστήμια», την επόμενη μέρα αυτά θα έχουν στα χέρια τους δικαστικές αποφάσεις που θα τους επιτρέπουν να λειτουργούν.
Σημαίνει αυτό ότι μια κυβέρνηση που θα θέλει να υπερασπιστεί πρωτίστως τα δημόσια πανεπιστήμια και την παιδεία ως δημόσιο αγαθό είναι τελείως άοπλη απέναντι στη συνθήκη που έχει διαμορφωθεί αυτή τη στιγμή; Εδώ η απάντηση οφείλει να είναι κατηγορηματικά αρνητική. Μια δημοκρατική κυβέρνηση έχει τη δυνατότητα να πάρει σημαντικές νομοθετικές πρωτοβουλίες ως προς το πλαίσιο αυτών των ιδρυμάτων.
Μπορεί να τροποποιήσει το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας και τα κριτήρια με τα οποία αξιολογούνται οι προτάσεις που κατατίθενται και πιστοποιούνται αυτά τα ιδρύματα. Αυτό σημαίνει ότι θα μπει φραγμός στην ικανότητα αυτών να διαφημίζουν ότι θα κάνουν πτυχιούχο νομικής όποιον θέλει να πληρώσει δίδακτρα που αυτή τη στιγμή τα παρουσιάζουν ως συγκρίσιμα με τον κόστος ζωής ενός φοιτητή στην επαρχία. Θα απαιτήσει η επένδυση να είναι σημαντική, ώστε να έχουμε πραγματικές πανεπιστημιακές υποδομές αντί του φαινομένου να αδειοδοτούνται «πανεπιστήμια» με κτιριακές υποδομές φροντιστηρίου μέσης εκπαίδευσης. Θα εξασφαλίσει ότι αυτά τα ιδρύματα θα μπαίνουν στον όποιο εθνικό σχεδιασμό για την ανώτατη εκπαίδευση. Εάν για παράδειγμα εκτιμούμε ότι η χώρα δεν χρειάζεται άλλη νομική σχολή σε δημόσιο πανεπιστήμιο, για να μην έχουμε πληθωρισμό δικηγόρων, τότε δεν θα αδειοδοτήσουμε και ιδιωτικές νομικές σχολές. Και βέβαια χρειάζεται ένα πραγματικά ακαδημαϊκό πλαίσιο, ανάλογο με αυτό των δημόσιων πανεπιστημίων. Όταν σήμερα στα δημόσια πανεπιστήμια γίνεται «σφαγή» σε κάθε προκήρυξη για μέλος ΔΕΠ, συχνά με δεκάδες αξιόλογους υποψηφίους, με «βαριά» βιογραφικά, δεν μπορούμε στα ιδιωτικά να λέμε «επιλέγει η διεύθυνση, αρκεί να έχουν διδακτορικό».
Σκοπός είναι να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο που θα εξασφαλίζει ότι αυτά τα ιδρύματα θα έχουν κύρος, ακαδημαϊκότητα, υψηλό επίπεδο, δεν θα «κανιβαλίζουν» τα δημόσια ιδρύματα και προφανώς και δεν θα αποτελούν «αρπαχτές» για τα διάφορα funds, που αύριο μπορεί και να αλλάξουν γνώμη και να βάλουν κάπου αλλού τα λεφτά τους. Γι’ αυτό και τέτοια ιδρύματα δεν μπορούν παρά να είναι όχι απλώς μη κρατικά αλλά και πραγματικά μη κερδοσκοπικά. Και με αυτό τον τρόπο θα μπορέσει να μπει τάξη σε ένα τοπίο που σήμερα μόνο ως αγορά χωρίς κανόνες μπορεί να περιγραφεί.
Προφανώς και όλα αυτά δεν θα έχουν κανένα νόημα εάν την ίδια στιγμή δεν στηριχθούν τα δημόσια πανεπιστήμια, που όλες οι δημοσκοπήσεις έχουν δείξει ότι διατηρούν πολύ υψηλότερο κύρος από τα ιδιωτικά. Εάν σήμερα, για παράδειγμα, τα σουπερμάρκετ πτυχίων σπεκουλάρουν πάνω στην αγωνία του γονιού εάν αξίζει να πληρώσει το κόστος μετακίνησης του παιδιού του σε άλλη πόλη, τότε επιβάλλεται να ανοίξουν θέσεις σε φοιτητικές εστίες, ώστε το επιχείρημα των εμπόρων να μην στέκει. Αντίστοιχα, προφανώς και χρειάζονται αναβάθμιση των υποδομών και αξιοπρεπείς αποδοχές σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, όπως και ένα πλαίσιο για την αυτοδιοίκηση των πανεπιστημίων που να τους επιτρέπει να κάνουν τη δουλειά τους, όπως ξέρουν πολύ καλά να την κάνουν. Και βέβαια χρειάζονται τα δημόσια πανεπιστήμια πάγια δημόσια χρηματοδότηση. Καλές είναι και οι χορηγίες και οι δωρεές, αλλά δεν μπορεί τα πανεπιστήμια να εξαρτώνται από αυτές για να καλύψουν βασικές ανάγκες.
Όλα αυτά μπορούν να κάνουν τα πράγματα καλύτερα και για τα πανεπιστήμια και για τη χώρα. Θα είναι μια δύσκολη μάχη, αλλά είναι μια εφικτή μάχη. Και όποιος θέλει πραγματικά τα δημόσια πανεπιστήμια, αυτές οι «δεξαμενές σκέψης» για ένα καλύτερο αύριο, να αντέξουν και να αναπτυχθούν, ας βάλει πλάτη σε μια τέτοια προσπάθεια, αντί να μηρυκάζει συνθήματα από την ασφάλεια της κριτικής του καναπέ, την ώρα που η λογική της εμπορευματοποίησης της παιδείας θα συνεχίζει ανενόχλητη και τα δημόσια πανεπιστήμια θα υπονομεύονται ακόμη περισσότερο.
